Religie in fictie, deel 2: aanraders

Voor deel 1 (over onder anderen De alchemist en The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy), klik hier.

Deze keer eigenlijk alleen maar aanraders, stuk voor stuk boeken om jezelf in te verliezen. Bij uitstek geschikt dus voor de komende koude maanden.

Amerikaanse goden (American Gods), Neil Gaiman

Genre: Fantasy, mythologie, mysterie, thriller/horror
Synopsis:
Amerika is een land van migranten. In dit epische werk zijn het niet alleen mensen die erheen trekken; zij nemen hun goden mee. Zolang er mensen in ze geloven blijven deze goden en andere mythische wezens bestaan, maar de devotie en offers die zij in hun moederland ontvingen zijn moeilijk te krijgen in het moderne Noord-Amerika. Hoe minder mensen zich hen herinneren en vereren, hoe kleiner hun macht is. De meer pragmatische types passen zich aan en nemen een anonieme plek in tussen de stervelingen, bijvoorbeeld als begrafenisondernemer (vorige baan: god van de doden). Anderen raken aan de drank, hebben anger issues, of dwingen mensoffers af.
Hoofdpersoon Shadow staat op het punt vrij te komen uit de gevangenis als het bericht komt dat zijn vrouw Laura is omgekomen bij een ongeluk. Shadow is groot, en stil, stuurs, en na het verlies van Laura voelt hij een peilloze diepte in zich. In het vliegtuig naar huis ontmoet hij een man die zich voorstelt als Wednesday, en die hem een goedbetaalde baan aanbiedt als zijn bodyguard. Shadow, die niets te verliezen heeft, accepteert de klus en reist met Wednesday het land door.
De charismatische en manipulatieve Wednesday blijkt Odin, en hij is op een missie om alle oude goden te verenigen tegen de goden van de nieuwe wereld, zoals de Media en Internet. Shadow wil vooral een rustig en anoniem leven leiden, maar blijkt ongewild een cruciale rol te spelen in de naderende confrontatie tussen de goddelijke machten.
Religie:
Gaiman put uit talloze mythologieën om de Amerikaanse populatie van goden smoel te geven. De gebruiken die deze wezens met zich mee brengen zijn soms vreemd, niet zelden wreed, en allen fascinerend. In één van de eerste scènes brengt een prostituée genaamd Bilquis haar klant zo tot extase dat hij zich gewillig door haar lichaam laat opslokken. Bilquis is één van de namen van de Bijbelse koningin van Sheba. De Noorse en Egyptische goden zijn ook goed vertegenwoordigd door onder anderen Loki, Baldr (Noors) en Toth, Anubis, Horus en Bastet (Egypte). Daarnaast verschijnen er wezens uit de Slavische, Caraibische, Indiase, Germaanse en Ierse folklore.
Beoordeling:
Het is moeilijk om dit boek recht te doen met niet al te veel woorden. Gaimans fantasie lijkt eindeloos en het verhaal boeit vanaf het begin. Waar hij heeft geput uit folklore zijn de wezens echt tot leven gekomen. Hij neemt de tijd om alle onderdelen van dit epische verhaal nader tot elkaar te brengen, langzaam maar met een voelbare dreiging opbouwend naar de ontknoping.
Voor liefhebbers van spannende science fiction en fantasy is dit een aanrader. Voor mensen die daarnaast ook geïnteresseerd zijn in folklore en (vergeten) goden is dit een feest van herkenning en een onvergetelijke kennismaking.
Daarnaast kun je dit meesterwerk ook beschouwen als cultuurkritiek en een bespiegeling op de kracht van geloof en de dunne lijn tussen fictie en werkelijkheid… maar het hoeft niet.

Het leven van Pi (Life of Pi), Yann Martel

Genre: Avontuur, reisverhaal, filosofie
Synopsis:
Piscine Molitor Patel, kortweg Pi, is een jongen die een gelukkig leven leidt in India. Zijn ouders hebben een kleine dierentuin en Pi is overtuigd hindoe, moslim en christen, al kunnen de volwassenen uit zijn omgeving dat niet goed begrijpen.
Als Pi zestien is besluiten zijn ouders hun geluk te gaan beproeven in Canada. De meeste dieren worden verkocht, een paar gaan mee op het enorme containerschip waar ze hun reis mee gaan maken. Dan slaat het noodlot toe: het schip vergaat en Pi moet een reddingsboot delen met een hyena, een zebra, een orang-oetan en een Bengaalse tijger genaamd Richard Parker. De mensaap, hyena en zebra sterven al gauw. Pi gebruikt een survivalgids, zijn kennis over tijgers en een ongelooflijk doorzettingsvermogen om in dit intimiderende gezelschap te overleven op de oceaan.
Religie:
In het eerste deel van het verhaal slaagt Pi er op uiterst geestige wijze in om de religieuze experts om hem heen in grote verwarring te brengen door erop te staan dat hij aanhanger is van zowel het christendom, de islam en het hindoeïsme.
Maandenlang ronddobberen brengt Pi tot allerlei overpeinzingen over het leven, over schoonheid, en over het verschil tussen fantasie en werkelijkheid.
Beoordeling:
Veel mensen vinden dit boek een ode aan religieuze inspiratie. Natuurlijk, een levensbedreigende en nogal uitzichtloze situatie zet aan tot nadenken over de zin van het leven. In die zin is het een existentieel boek, en Pi put uit al zijn religies om de wanhoop de baas te worden. Maar de kracht van dit boek zit voor mij niet in de bespiegelingen van een bijzondere drenkeling, maar in de twist op het einde. Pas dan blijkt waar het boek eigenlijk over gaat en de lezer blijft geschokt achter. Dat, en de levensechte beschrijvingen van het leven op een reddingsboot (hoe je huid voelt na dagen nat te zijn, hoe je een zeeschildpad vangt, hoe je een tijger de baas blijft, hoe wondermooi en beangstigend de oceaan is), dat maakt dit boek de moeite waard.

Harry Potter, J.K. Rowling

Genre: Fantasy, jeugd
Syno
psis: Zijn er nog mensen die niet weten waar Harry Potter over gaat? Maar voor de volledigheid: Harry Potter is een jongetje met een bliksemvormig litteken op zijn voorhoofd, dat na de dood van zijn ouders is ondergebracht bij zijn bullebakkerige oom, tante en neefje. Als hij elf jaar wordt krijgt hij een brief: zijn toelating tot Zweinstein, Hogeschool voor Hekserij en Hocupocus. Harry blijkt een tovenaar te zijn en zijn ouders zijn niet omgekomen bij een auto-ongeluk, maar vermoord door duistere tovenaar Voldemort. Baby Harry was de enige overlevende en de oorzaak van Voldemorts val, met als gevolg dat hij een beroemdheid is in de magische wereld.
De zeven boeken van de reeks strekken zich elk uit over een schooljaar. Naast de lessen in magie ontdekt Harry elk jaar meer over de magische wereld, zijn eigen achtergrond, en Voldemort. Zijn beste vrienden Ron en Hermelien staan hem (meestal) bij. Vriendschap, loyaliteit en moed worden veelvuldig op de proef gesteld, meestal met als uitkomst dat Harry naar de ziekenzaal moet óf strafklusjes voor Sneep moet opknappen terwijl hij beledigingen aan zijn vaders adres moet aanhoren. Uiteindelijk komt het neer op een strijd tussen goed en kwaad en wordt langzaam duidelijk wat de grijze gebieden in het midden te betekenen hebben (één van de redenen dat professor Sneep met afstand het beste karakter is).
Religie: Enkele christelijke groeperingen hebben bezwaar tegen de boeken omdat ze hekserij en magie zouden promoten, nog eens een bewijs dat kortzichtig religieuze mensen geen onderscheid kunnen maken tussen realiteit en fictie en tussen letterlijke en figuurlijke betekenis.
Rowling leent graag uit met name de klassieke mythologie voor het inrichten van haar magische wereld. De onderliggende boodschap heeft duidelijke overeenkomsten met het christendom; waarden als naastenliefde, trouw en opofferingsgezindheid spelen een grote rol. Dood en verlies, goed en kwaad, het hiernamaals en lotsbestemming zijn onderwerpen die in veel religies een belangrijke rol spelen, al zijn het natuurlijk geen exclusief religieuze thema’s.
Beoordeling:
Het zijn misschien niet de beste boeken ooit, puur literair gezien, al zijn ze absoluut erg goed in hun genre. Maar geen boek zal me ooit dierbaarder zijn. Rowling heeft een geweldig talent om de lezer mee te voeren en niet meer los te laten tot het laatste deel uit is. In de tussentijd is er veel hardop gelachen en zijn er ook aardig wat tissues versleten. Een fantastisch verhaal voor iedereen vanaf een jaar of 10.
Hoewel er een ultiem kwaad in zit, laten de boeken vooral zien hoe imperfecte mensen tot grootse daden in staat zijn en dat goedheid vele vormen aanneemt. Hoofdstuk 43 (‘The Forrest Again’) van boek zeven kan me nog steeds aan het huilen maken.
Favoriete quote:
Of course it is happening inside your head, Harry, but why on earth should that mean that it is not real?
Lees de boeken bij voorkeur in het Engels, de vertaling van de namen is me te kinderlijk en bovendien komt Rowlings humor het best tot zijn recht in de originele taal.

Advertenties

Tags: , , , ,

2 responses to “Religie in fictie, deel 2: aanraders”

  1. rob van hove says :

    Hai Marije,

    Da’s lang geleden, dat ik je tref 🙂

    Ik heb de samenvattingen en je conclusies gelezen, en die van Pi trekt me het meest aan door zijn goocheltruc om drie soms tegenstrijdige religies met twee handen in de lucht te houden, zonder dat een uit zijn handen is geglipt. Logisch, dat de streng religieuze volwassen hem niet kunnen begrijpen.

    Maar wat me eigenlijk nog meer aanspreekt is zijn maandenlange overlevingstocht op de oceaan; dat moet een hel op aarde zijn geweest..? Want je bent dan overgeleverd aan drie goden te weten: neptunus; de god van de wereldzee. De god van de duisternis en die van het oogverblindende licht, resp. ahriman en lucifer. En deze drie zullen niet zonder weerwoord tegen Pi hebben gesproken.

    Maar ik denk dat Pi goed geoefend is geweest, want als hij de islam, hindoeïsme en christendom zo goed wist te verdedigen. Dat is al een prestatie op zich. Die zelfs misschien het respect van die 3 goden hebben afgedwongen..

    Gr. Rob

  2. Paul says :

    Hoi Marije,

    Wat leuk om weer eens een fictieve persoon tegen te komen die vernoemd is naar een dag van de week.
    Jij noemt deze Wednesday charismatisch en manipulatief.
    Hij zou hiermee een tegenpool zijn van zijn enigmatische andere-dag-van-de-week genoot Friday .
    Friday (Defoe & Coetzee) lijkt, in zijn rol als knecht, meer op Shadow uit “American Gods”
    De religieuze lading van “Robinson Crusoe”& “Foe” is echter van een andere orde.
    Friday accentueert in beide boeken respectievelijk de opkomst en de teloorgang van homo economicus en zijn religie die wij kapitalisme zijn gaan noemen.

    Leuke boekbeschrijvingen trouwens, maken dat je het boek wilt gaan lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: