Religie in fictie: aanraders en afraders

English version, click here.

Religie is vreemd, dramatisch, gewelddadig en mysterieus. Geen wonder dus dat het een inspiratie is voor kunstenaars, en dus ook voor schrijvers. Of je nu historische romans schrijft, fantasy, science fiction, of literaire impressies, religie heeft een hoop te bieden. Volksverhalen, geheimzinnige cultussen, middeleeuwse machtsstrijd tussen koning en kerk, mythen, rituelen, morele vraagstukken en identiteit – allemaal veelbelovende thema’s en motieven voor verhalen.

Daarom heb ik hierbij wat boeken op een rij gezet die op de een of andere manier gebruik maken van religie. Soms heel subtiel en bijna onherkenbaar, soms als middelpunt van het plot. Tijdens het schrijven bleek de lijst toch wel erg lang, dus vandaag zal ik vijf boeken bespreken, later volgen er meer! De meeste zijn aanraders, sommige absolute afraders. Ik bespreek ze omdat ze om volstrekt onbegrijpelijke redenen wel erg populair zijn (*kuch* Alchemist).
Ik zal zo weinig mogelijk weggeven van het plot, en vooral laten zien wat de religieuze invloeden zijn en proberen uit te leggen waarom een boek het lezen waard is. En als bonus: een indicatie van de spirituele groei die je doormaakt door dit boek te lezen.

Bedenk: dit is gewoon een lijstje boeken dat ik heb gelezen, niet De Lijst van Ultieme Must-Reads. Als je zelf nog tips hebt, aarzel niet en laat het weten in de comments. De meeste boeken heb ik in het Engels gelezen, voor een Engelstalige bespreking zie de link bovenaan dit artikel.

Het Transgalactish liftershandboek (The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy), Douglas Adams

Genre: Humor, science fiction, cultklassieker
Synopsis:
Aliens, Babelvisjes, dodelijke poëzie, handdoeken, hoge onwaarschijnlijkheid, depressieve robot, tijd- en ruimtereizen, zingende dolfijnen.
Religie:
Dit boek beantwoord de vraag op het leven, het universum, en alles. En dat is nog niet eens de belangrijkste reden om het te lezen.
Beoordeling:
Douglas Adams is de grappigste man ooit, absurd en intelligent. Dit is één van die boeken die je niet in de trein moet lezen, tenminste niet als je er moeite mee hebt dat medereizigers je horen gnuiven, verslikken en hinniken. Beter om er ook niet bij te eten of drinken, vooral geen cola.
Spirituele winst:
Relativering van alles, helende lachbuien (geestelijk helend; fysiek eerder pijnlijk).

Nevelen van Avalon (The Mists of Avalon), Marion Zimmer Bradley

Genre
: Pseudo-historische roman, romantisch drama, Arthurlegenden
Synopsis:
Dit boek vertelt de bekende Arthurlegenden, maar dan gezien vanuit de vrouwelijke hoofdrolspelers, met name Morgaine en Guinevere.
Religie:
De Arthurverhalen spelen zich af in Groot-Brittannië, in een tijd dat het christendom op het punt stond de westerse wereld te veroveren. Arthur is de mythische leider die zijn rijk naar eenheid en vrede kan brengen. Hoofse en christelijke idealen zoals opoffering, kuisheid en trouw waren dominant in de traditionele verhalen. Bradley voegt daar het perspectief van de lokale, heidense religie aan toe en laat haar symbool staan voor vrouwelijkheid, intuïtie en vredelievendheid. Invloeden van paganisme, folklore, de middeleeuwse setting en een flinke scheut fantasie maken het plaatje compleet.
Beoordeling:
Veel mensen, vooral vrouwen, zijn erg enthousiast over deze reeks. Ik vermoed dat het ook aardig wat invloed heeft gehad in neo-paganistische kringen. Dit boek heeft potentie; gezien het onderwerp zou ik het geweldig moeten vinden. Helaas neigt het meer naar een in de middeleeuwen gesitueerde doktersroman dan naar een meeslepend en origineel epos. Aangezien het eind niet bepaald geheim is, heb ik de volgende delen gelaten voor wat het was. Jammer, de film was stukken onderhoudender.
Spirituele winst:
levendige visualisaties van kliffen en kastelen, en (als je de hele serie leest) confrontatie met morele dilemma’s en sterfelijkheid.

Obsessie (Possession), A.S. Byatt

Genre:
Literair drama, historische roman, satire
Synopsis:
Literatuurwetenschapper Roland ontdekt een briefwisseling van zijn onderzoeksonderwerp, de 18e-eeuwse dichter Ash, aan dichteres Christabel LaMotte. Parallel aan het historische deel spelen de gevoelens die zich ontwikkelen tussen Roland en Maud Bailey, autoriteit op het gebied van LaMottes werk. Dit wakkert een obsessie en ambitie in hen beiden aan die ze drijft tot het ontrafelen van tragische geschiedenis, maar die ze ook laat twijfelen aan alles wat ze tot dan toe dachten te weten over hun onderwerp, symboliek, en hun relaties met de mensen om hen heen.
Religie:
Ash leeft in Victoriaans Engeland en beschouwt met grote interesse de gevolgen van de publicatie van Darwins Origin of Species op de heersende (religieuze) opvattingen. Evolutie is een terugkerend thema. LaMottes werk zit tjokvol verwijzingen naar Britse en Bretonse volksverhalen en mythische wezens. Zijzelf is geïnteresseerd in spiritisme, wat op gegeven moment voor een botsing met Ash zorgt, die ervan overtuigd is dat het medium ze belazert.
Beoordeling:
Je zou kunnen zeggen dat dit boek pretentieus is. Maar het is vooral erg goed, en waarom zou Byatt haar kennis en kunde moeten verbergen? Het is geen eenvoudig boek, maar toch meeslepend. Byatt brengt alle draden bij elkaar en geeft alles betekenis, zoals de door haar geconstrueerde LaMotte doet in haar gedichten over de fee Melusine. Subtiele romantiek, duizelingwekkend levendige details, folklore en feministische theorieën vormen samen een meesterwerk. De overwogen woordkeuze en mooie zinnen maken het af.
Spirituele winst:
Genieten van kleine dingen (insecten, gedichten, het ontdekken van een verborgen verwijzing).

De Alchemist (O Alquimista), Paulo Coelho

Genre:
Allegorische novelle, spirituele nonsens
Synopsis:
Een herdersjongen volg (letterlijk) zijn droom om een schat te vinden, en leert onderweg belangrijke lessen over het leven en het lot.
Religie:
Wat dit boek religieus maakt is dat het wordt gezien als een soort ultieme spirituele gids. Het filosofeert over het doel van het leven en een alchemist is iemand die, als een mysticus, via eigen ervaring op zoek is naar ultieme kennis en rijkdom, hier ongetwijfeld niet materieel bedoeld.
Beoordeling:
Ik heb geen flauw idee waarom dit boek zo populair is, en ik ben dol op allegorieën! Ik las vooral veel clichés in een ongeïnspireerde stijl die mijn aandacht maar niet kon vasthouden, overladen met moralistische open deuren à la ‘Luister naar je hart’. Ik hoor wel eens mensen zeggen dat dit boek ze aan het denken zet. Wat deden ze in godsnaam daarvoor?
Spirituele winst:
geduld oefenen en onbevooroordeeld proberen te zijn.

De Noorderlichttrilogie (His Dark Materials), Philip Pullman

Genre:
Young adult, fantasy, apocalyptisch.
Synopsis:
De jonge Lyra groeit op in Oxford, in een wereld waarin de ziel de vorm heeft van een dæmon, een soort totemdier. Als er steeds meer kinderen vermist raken en ze in het bezit komt van een gouden kompas dat de waarheid kan vertellen, bevindt Lyra zich ineens midden in een strijd tussen goed en kwaad waarvan de uitkomst invloed heeft op alle werelden.
Religie:
Pullman heeft enthousiast gebruik gemaakt van kerkhistorie, liturgie en religieuze metaforen om vorm te geven aan zijn fictieve Kerk. Theologische ideeën over de wereld, de plek van de mens, erfzonde, het einde der tijden en de natuur van engelen en God spelen een belangrijke rol. Dæmons komen in allerlei vormen voor in allerlei verhalen en hebben hun oorsprong in de Griekse mythologie. De fictieve wetenschap doet denken aan verschillende overtuigingen over energie, natuur en kwantumfysica die te vinden zijn in New Age en andere spirituele stromingen.
Beoordeling:
Pullman haalde zich de woede van enkele christenen op de hals. Dit strekt al direct tot de aanbeveling. De kritiek was dat hij de kerk schoffeerde. De boeken vormen een aanklacht tegen dogmatisme en onderdrukkende instituten, en de beschrijving van God is absoluut blasfemisch. Dit is allemaal onderdeel van de kracht van de trilogie. Pullmans inventiviteit lijkt onuitputtelijk; filosofie, religie, fantasie, moraal, mythologie spelen allemaal een rol zonder dat het saai of belerend wordt. Integendeel, de spanning blijft constant en de finale is overweldigend. Een belangrijke rol is ook weggelegd voor fictieve wetenschap, dat sterk lijkt op sommige pseudowetenschap. In fictie kan ik dit erg waarderen, omdat het een verklaringsmodel biedt en betekenis geeft. Het verhaal is spannend, ontroerend en origineel. Hoewel het bekend staat als een kinderboek is het voor kleintjes wat te eng en ingewikkeld; voor volwassenen is het juist een aanrader.
Spirituele winst:
waardering voor de situatie zoals hij is, acceptatie van je tekortkomingen en fouten.

Zo, dit was het eerste deel van religieuze fictie, bij elkaar toch ruim 3000 pagina’s. Volgende keer onder meer Harry Potter, Neil Gaiman, en Pi.

 

Afbeeldingen: Goodreads

Advertenties

Tags: , ,

Trackbacks / Pingbacks

  1. Religie in fictie, deel 2: aanraders « marijeverkerk - 13 oktober 2012

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: