Hoe spiritueel bent u? De spiritest heeft geen idee

bron: Flickr/wattie

Vandaag begint voor de vijfde keer de Maand van de spiritualiteit. Een maand lang wordt, nog meer dan anders, stilgestaan bij zingeving en inspiratie, waar de moderne mens volgens de organisatoren juist in deze tijd van welvaart behoefte aan heeft. Gesuggereerd wordt dat we deze zingeving met de toenemende welvaart een beetje verloren zijn, en dus worden er lezingen, bijeenkomsten, meditatiesessies, wandelingen en cursussen georganiseerd. Te oordelen naar het programma kan eigenlijk elk onderwerp door een spirituele bril worden bekeken, en de organisatie houdt haar definitie graag breed: toegankelijk voor iedereen die interesse heeft en niet beperkt tot “institutionele vormen van spiritualiteit en zelfs niet tot alleen de religieuze invalshoek.”1


Dat schikt, want een substantieel deel van de Nederlandse bevolking beschouwt zichzelf (soms met klem) niet als religieus, maar wel spiritueel (p. 176). Niet zelden wordt spiritualiteit beschouwd als de goedaardige evenknie van achterhaalde en beklemmende religie. Het feit dat voor anderen religie en spiritualiteit juist hand in hand gaan, geeft al aan hoe breed het bereik van het begrip is, en hoe onvermijdelijk vaag het daardoor blijft. Laat ik dus vooropstellen dat ik geen idee heb hoe ik spiritualiteit duidelijker moet definiëren dan dit: spiritualiteit is een gevarieerde verzameling van praktijken en overtuigingen gericht op zingeving, die mensen door middel van persoonlijke ervaring in contact brengen met wat zij ervaren als een diepere of transcendente werkelijkheid.

De vaagheid van spiritualiteit is echter ook haar selling point. Het maakt haar flexibel en toepasbaar in bijna elke levensstijl. Van transcendente meditatie tot neo-sjamanisme, van mindfulness en yoga tot tarot, van christelijke gnostiek tot Psychosophia – spiritualiteit kan van alles betekenen. Er hoeft gewoonlijk geen belijdenis gedaan te worden, geen regels gehoorzaamd, geen god aanbeden en geen examen gedaan – de eigen overtuigingen en gevoelens zijn goed genoeg, zijn zelfs van belang om een persoonlijke spiritualiteit vorm te geven. Spiritualiteit wordt langs de meetlat van de eigen intuïtie gelegd in plaats van andersom (zie ook mijn eerdere blogpost).
Dit is ook de observatie van Joep de Hart, godsdienstsocioloog bij het SCP, die ter ere van de Maand in samenwerking met Trouw de spiritest heeft samengesteld. Deze test belooft de ‘spirituele score’ te geven aan zelftesters die betwijfelen of en hoe spiritueel ze zijn. Helaas lijdt deze test aan het probleem dat ook de spiritualiteit als geheel teistert: ze is uitermate vaag. Nu is zo’n test natuurlijk bedoeld als vermaak, een leuke manier om de Maand onder de aandacht te brengen. Toch kan het als veelzeggend worden beschouwd dat een onderwerp dat geacht wordt diepgaand te zijn, in veertien simpele multiple-choice-vragen wordt gevat. Stellingen waar men met ja of nee op moet reageren zijn onder andere:

– Ik heb wel eens het gevoel dat ik in direct contact ben met iets heiligs. (Wat is iets heiligs, een god, de kosmos, de mensheid als geheel? Wat als ik een heilig boek in huis heb, telt dat ook? En is er ook indirect contact, en wat is dan het verschil?)
– Er is een geestelijke band tussen mens, wereld en natuur. (Wat is die geestelijke band? Als ik aan de wereld of de natuur denk, is er een verband tussen mijn geest en het subject van mijn gedachten. Telt dat? Of moeten de wereld en natuur op een bepaalde manier ‘terugdenken’? Telt evolutie als verbondenheid?)
– Echte waarheid moet je innerlijk ervaren. (Is er een uiterlijk ervaren? Is er een niet-echte waarheid? Hoe staat dit in verband met het subjectieve karakter van spiritualiteit? Misschien gaat het hier om de tegenstelling tussen intuïtie en kennis, maar zeker is het niet. Een vraag met existentialistische potentie.)
– Wonderen bestaan. (Dat hangt ervan af – wat is een wonder? Een gebeurtenis van religieuze betekenis die tegen natuurwetten in gaat, of de interpretatie van mensen van een bepaalde gebeurtenis?)

Deze stellingen roepen dus zoveel vragen op dat – afhankelijk van het antwoord op die vragen – beide antwoorden even representatief kunnen zijn van mijn overtuigingen (dit bleek overigens ook toen ik de test een tweede keer invulde, met precies de omgekeerde antwoorden – en met precies hetzelfde resultaat: ‘een beetje spiritueel’).

Is die dubbelzinnigheid erg? Wel als je een definitieve diagnose van je spirituele gesteldheid verwachtte. Als inkijkje in betekenis van spiritualiteit is de test echter wel informatief. Want hoewel we graag vasthouden aan het idee van spiritualiteit als uiting van ons authentieke zelf, vrij van dogma’s en instituten, zijn er aardig wat overeenkomsten te vinden tussen al die individuele spiritualiteiten. Eerder heb ik al de nadruk op een kritische en nuchtere houding benoemd (zie ook de spreker die de Maand opent), en de rol van persoonlijke ontwikkeling.
Het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid ‘Geloven in het publieke domein‘ laat het belang zien van de sociaal-morele en de transcendente dimensies voor de invulling van zingeving. Met andere woorden: betrokkenheid bij mensen en de maatschappij, en verbinding met iets zelfoverstijgends (naasten, de mensheid, de kosmos, God, een allesomvattende energie) is voor veel mensen een belangrijke factor bij het zoeken naar zin. Meerdere vragen in de Spiritest zinspelen op dat contact; zowel met andere mensen als met de wereld en alles eromheen.
De Hart, medesamensteller van de test, ziet hoe religie en spiritualiteit vaak tegenover elkaar worden geplaatst, terwijl tegelijkertijd bij veel mensen sprake is van een grote overlap tussen beide zingevingssystemen. De stellingen in de test zijn dan ook gemakkelijk te interpreteren als zowel religieus als spiritueel; bij termen die doorgaans met religie worden geassocieerd wordt een alternatief geboden (‘bidden of mediteren’, ‘een God, hogere macht of hogere kracht’). Pluralisme en syncretisme zijn terugkerende kenmerken, noodzakelijk om een zo breed mogelijk publiek te kunnen bedienen.

De moderne spiritualiteit, zo vertrouwd met consumentisme, heeft nog een aspect dat als paradoxaal kan worden gezien. Dat is de tegenstelling tussen het individuele, ervaringsgerichte en authentieke dat spiritualiteit geacht wordt te zijn, en tegelijk de massale populariteit van spirituele schrijvers en leiders. Hoeveel mensen zouden hun unieke, persoonlijke vorm van spiritualiteit uit de boeken van Eckhart Tolle halen? En als achter de schijn van individualiteit juist veel gemeenschappelijks blijkt te zitten, wat betekent dit dan voor spiritualiteit?
De persoonlijke vrijheid, de privatisering van religie, heeft dus niet per se tot gevolg dat die individuele spiritualiteit ook echt individueel is. De persoonlijke vrijheid komt veel meer tot uitdrukking in de zoektocht naar zingeving, in de vrijheid om te proeven van allerlei smaken van spiritualiteit. Maar als het gaat om een individuele invulling van breed beleden ideeën, komt spiritualiteit overeen met religie; waar religieuze ideeën en overtuigingen immers ook op een eigen wijze in het persoonlijk leven geïntegreerd worden.

Advertenties

Tags: , , ,

One response to “Hoe spiritueel bent u? De spiritest heeft geen idee”

  1. rob van hove says :

    Maand van het spirituele geld…?

    Marije, schrijft dit keer een column over: de maand van de spiritualiteit. Op haar eigen wijze beziet ze “het slagveld”, dat de wereld een andere kant uit wil laten keren. We kunnen als lezers o.a. haar gevonden paradoxen meelezen (via de linken.) Ik had gehoopt op de grootste paradox van onze tijd; die van het geld. Maar, misschien heb ik er overheen gekeken. Ik bedoel, geld is een hoog spiritueel goed. Dat volgens de een stinkt. En volgens weer een ander geluk brengt. Nou, is niet iedere tegenstelling ook een schijntegenstelling (de paradox.) De meeste tegenstelling, zijn eerder schrijnend te noemen. Bijvoorbeeld, die van rijk versus arm.

    Geld is spiritueel..
    Geld is zoals we sinds kort weten van de SNS reclame commercials. GOED OF KWAAD. Ik bedoel, spiritueel, wil niet altijd zeggen: goed, juist, barmhartig enz. Nee, het is een containerbegrip voor alles wat met onze geest te maken heeft. En dat is dan gelijk weer een paradox, want de geest is én individueel, en collectief. Ofwel, je kunt als individu proberen geestelijk goed en zorgvuldig met geld om te gaan. En collectief ook. Terwijl, individu en collectief een tegenstelling is. Maar, blijkbaar, heel soms een schijntegenstelling (de paradox ligt nu op zijn rug…)

    Mijn conclusie: geld is een enorm spiritueel spul. Dat heel goed. Maar ook helemaal verkeerd kan uitpakken. Zo kun je als SNS-bank nog zulke hoog morele eisen stellen aan de herkomst en doel van je geld. Maar, je kunt niet absoluut zeker zijn van wat de eindgebruiker ermee gaat doen. Je geld inleggen bij de hoogst morele bank is voor een deel een schijnzekerheid. Okee. Idd, de intentie. Die kan goed zijn. Maar dan houdt het op.

    Voorstel: ik stel voor om een maand van het spirituele geld te introduceren. Dan kunnen alle kerken en banken met elkaar rond de tafel gaan zitten. Om een heel mooi en goed plan te bedenken. Om de armoede en ongelijkheid (materieel) in de wereld te verminderen. Geld zal zich dan niet kunnen vermeerderen, want een morele bank zal alleen maar rente vragen om de gemaakte kosten te dekken. En niet om er zijn aandeelhouders zichzelf mee te laten verrijken. Kortom, rente is een spiritueel iets. Maar woekerrente (zie o.a. de DSB- bankaffaire) is schijnbaar verkeerd. Maar, dat hangt eigenlijk weer af van wat de aandeelhouders willen doen met hun té hoge rente (dividend uitbetalingen.)

    Cirkelredenering: geld is iets zeer spiritueels, wanneer het goed wordt ingezet. Maar een inzet kan gaandeweg besmet worden met zeer lage spirituele impulsen. Die gaandeweg weer door bv de aandeelhouders kunnen worden gereinigd. Door er moreel weer goede intentie mee te verbinden. In de antroposofie wordt dat de morele intuïtie genoemd. Maar, ook die mooie antroposofen uitvinding is soms maar zeer beperkt houdbaar. Want, dan komt er iemand die roept: leuk hoor die schattige antroposofencentjes, maar uiteindelijk is het de eindgebruiker die moreel kiest. Bv of er brood voor wordt gekocht namens deTriodosbank voor de allerarmsten. Of: wapens!? Je kunt immers als bankinstelling niet al je beleggingsprojecten laten controleren op hun morele inspiraties. En hups! De cirkel is weer rond! De bank is goed begonnen. Maar het wordt drek, want er zijn mensen, die het geld goede staat ontvangen. Maar er vervolgens, deels of grotendeels, er de verkeerde dingen mee willen doen. Dus, iets wat hoog spiritueel is weggegeven. Kan (niet altijd!!!) in verkeerde handen terechtkomen.

    Maar wil je de cirkel van het stinkende geld doorbreken. Dan heb je andere middelen nodig. Dan moet je als bank veel meer lokaal aan de slag. Dan moet je als bankdirecteur veel meer zelf je hoogste spirituele inspiraties leren schoonhouden. Dan moeten wij allemaal ons veel meer laten leiden door onze morele intuïties. Ofwel, door heel goed te weten, over welke materiële en mentale behoeften jij als individu beschikt. En dat geld dan een wondermiddel voor je kan betekenen. Waarmee, jij als een soort van weldoener door het leven kunt gaan. Want, je bent een grootverdiener. Maar je hebt als persoon niet zo’n sterke behoefte aan een luxe levenstandaard. Jij, als persoon vindt een dure Rolex en villa niet passend bij je morele intuïties. Dan ben je misschien de juiste persoon om met een rijk gevulde pot met geld om te gaan. Je zult dan niet zo snel in de verleiding komen. Gelukkig, zijn er van dit type ondernemers tegenwoordig. De moderne filantropen. Maar, of ze dik gezaaid zijn. In o.a. de financiële wereld. Dat vraag ik me dus af. Het lijkt er niet op. Dus, een maandlang ons bezighouden met de spirituele kant van het geld. Ja, dat lijkt me wel wat…!

    Rob

    Ik weet het: in alle grote wereldsteden zijn er nu tentenkampen, die een broedplaats zijn van mensen, die het grote geld-graai-gedoe spuugzat zijn.
    Maar, ik zie mijzelf niet bij machte om ’s avonds laat in een tent de wereld te verbeteren. Om vervolgens de volgende dag weer in het publieke domein verder te moeten ploeteren. Ik bedoel, ze hebben uiteraard mijn diepste spirituele sympathie. Daar in die tentenkampen. Maar, het debat hoort niet thuis in het domein van de activisten. Want, die hebben hier vaak heel andere emoties bij. Dan ze zelf weten. Ja, idd: protesteren is ook een emotie. Die veelal helemaal niet weet. Wat het zelf zou doen als het in de positie zou verkeren van een bankdirecteur. Of van een minister De Jager? Het is gemakkelijk praten cq demonstreren als je zelf een heel klein potje met geld hebt om te beheren. hahaha

    Nee, laten de financiële verantwoordelijken. Ja, laten die is met elkaar 40 dagen de woestijn induiken. In een mooie tent.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: